Özbekistanda çocukların oynadığı oyunlar, beslenmeleri ve giyim tarzları nelerdir

Soru-CevapKategori: Genel SorularÖzbekistanda çocukların oynadığı oyunlar, beslenmeleri ve giyim tarzları nelerdir
Bal sordu 3 ay önce

7 Cevap
YoRuMSuZ – 3 ay önce
Özbekistan’da Çocuk Oyunları
Oyuna Çağırma Tekerlemesi
 
“Çocuklar birbirlerine oyuna çağırırken de tekerlemeler söyler. Aynı zamanda bu tekerlemeler çocukları daha istekli hale getirmek için söylenir. Oyuna çağırmak için söylenen tekerlemelere şu örnekleri verebiliriz:
 
Özbekistan’da çocuklar şu tekerlemeyle oyuna çağrılıyor:
 
Tamda tavık katar mı,
Ayranından batar mı,
Oyun yakmaz balalar
Namaz şamdan katar mı
Kel ha kel ha Vahap Can
Kel ha kel ha Seyit Can!
Yine Özbekistan’dan bir tekerleme:
Ahmet, Malik, Vahap
Çıkın oynaymız
Oynap külüp birge
Kop kok terleymiz”

YoRuMSuZ – 3 ay önce
Bayçiçek Oyunu
 
“Baharın gelişinin müjdecisi sayılan çiğdemler çıktığında Türkiye’de çocukların oynadığı ‘Çiğdem Pilavı’, ‘Hatapıya’ oyunlarının benzerlerini Özbekistan’da tespit ettik. Bayçiçek adıyla oynanan bu oyunda çocuklar Bayçiçek toplayıp ev ev gezerler ve şu türküyü söylerler:
 
Bay çiçeğin balası
Kulağı da danası
Danasını alaydı sen
Çıkıp kaldı anası
Kattık yerden katalap çıkan bay çiçek
Yumuşak yerden yumalap çıkan bay çiçek
Bay çiçeğim boylandı
Kazan tolu ayrandı
Ayranından vermezsen
Kazanların vayrandı (bozuldu)
Kattık yerden katalap çıkan bayçiçek
Yumuşak yerden yumalap çıkan bayçiçek
 
Evler gezilirken söylenen bu türkülerden sonra her ev sahibi çocuklara hediye verir. Gezme işi bittikten sonra toplanan hediyeler çocuklar arasında paylaşılır.”
 
Bengham Oyunu
 
“Özbekistan’da oynanan ‘Bengham Oyunu’nu sözle yapılan şaşırtmaca türü oyunlara örnek olarak alabiliriz. Oyunda iki çocuk karşılıklı konuşur. Birisi sadece ‘Bengham’ der.
 
1.Oyuncu: Men bazarga bardım.
2.Oyuncu: Bengham (ben de)
 
1.Oyuncu: Bazardan eçki (keçi) aldım
2.Oyuncu: Bengham
 
1.Oyuncu : Eçki boğazeken (kuzulayıcı)
2.Oyuncu: Bengham
 
1.Oyuncu: Ekin togdu.
2.Oyuncu: Bengham.
 
Sonunda oyuncular güler ve oyun başka iki oyuncu ile devam eder. Burada önemli olan birinci oyuncunun sözle şaşırtma yeteneğinin iyi olmasıdır.”

YoRuMSuZ – 3 ay önce
Bez Bebek veya Gurçakgaş Oyunu
 
“Genellikle iki üç yaşındaki çocukların annelerinin veya kendilerinin bezlerden yaptıkları bebeklerle oynadıkları oyun Özbekistan’da Kavurşak adıyla oynanmaktadır. Yapma bebeklerle oynayan çocuk burada kendinden başka kişilikleri (anne, baba, abla, vb.) oynamaktadır.
 
Bu bakımdan da oyun dramatik bir özellik göstermektedir. Özbekistan’da bu oyun oynanırken çocuklar şu tekerlemeyi söyler:
 
Bir kavurşakim bar
Katta başlı, katta başlı
Nemesi kalem başlı
Benim balam
Balaların nakşı
Benim balam yahşılardan yahşı.
Aynı oyun Türkmenistan’da Gurçakgaş adıyla oynanmaktadır.”
 
Bezirganbaşı Oyunu
 
“Türkiye’de Bezirganbaşı adıyla oynanan oyun, aynı adla veya Kapucubaşı adıyla Kuzey Kıbrıs’ta da oynanıyor. Bezirganbaşı oyununda şu sözler söyleniyor:
 
Aç kapıyı bezirganbaşı bezirganbaşı
Kapı hakkı ne verirsin ne verirsin
Arkamdaki yadigar olsun, yadigar olsun.
Kuzey Kıbrıs’ta ise bu sözler;
Kapucu aş kapuyu
Kervan girsin, kervan çıgsın
En arkada galan yadikar olsun
 
şeklinde söylenmektedir. Her iki oyunun oynanış şekli aynıdır.”
 
Birdirbir Oyunu
 
“Türkiye’de atlama türü oyunların en önemlilerinden olan Birdirbir Oyunu Azerbaycan’da Hostana Oyunu veya Eşşek Beli adıyla oynanmaktadır.
 
Hostana Oyununu on on beş kişi oynuyor. Oyuncular sıra ile birbirinin üzerinden atlıyorlar. Atlayan oyuncu yatar ve arkadan gelenler onun üzerinden atlayıp yatarlar. En son kişi atladıktan sonra kalkıp yeniden atlamaya başlar.
 
Birdirbir Oyunu Kuzey Kıbrıs’ta da aynı isimle benzer şekilde  oynanıyor.
 
Atlama, sıçrama, sekme türü oyunlardan olan ve Türkiye’de Çatal Matal Kaç Çatal, Duvar Zıkkası, Uzun Eşek adıyla oynanan oyun Kırgızistan’da Eşek Sekirmey, Türkmenistan’da Eşek Eşek adıyla benzer şekilde oynanmaktadır.”

YoRuMSuZ – 3 ay önce
Çatal Matal Kaç Çatal Oyunu
 
Atlama, sıçrama, sekme türü oyunlardan olan ve Türkiye’de Çatal Matal Kaç Çatal, Duvar Zıkkası, Uzun Eşek adıyla oynanan oyun Kırgızistan’da Eşek Sekirmey, Türkmenistan’da Eşek Eşek adıyla benzer şekilde oynanmaktadır.”
 
Çilink Oyunu
 
“Azerbaycan’da büyük bir sopaya ‘ağaç’, çeliğe ‘çilink’ denmektedir. Çilink Ağaç adı verilen oyun Türkiye’deki Tutmalı Çelik Oyunu’na benzemektedir.
 
‘Yalağa Sarma’ adı verilen değişik bir çelik oyununda da oyuncular önceden bir çukur kazarlar. Çukurun biraz uzağından, ellerinde tuttukları ‘çilink’e ‘Al yangının ezelini’ diyerek diğer ellerinde tuttukları sopayla vurur. Eğer çilink çukura girerse oyuncu kazanmış olur.”
 
Çizik Oyunu
 
“Koşma, kovalama türü oyunlardan biri de Çizik Oyunu’dur. Bu oyunda oyuncular önce yere daire çiziyorlar. Aralarından seçtikleri ebe dairenin içine girerek eline bir kemer alır. Diğer oyuncular dairenin dışında durur ve ebeyi daireden çıkarmaya çalışır. Ebe de daireden içeri girip kendisini dışarı çekmek isteyenlere elindeki kemeriyle vurur. Bir oyuncu ebeyi dışarı çıkarırsa ebe o olur.”
 
Çuval Yarışı
 
“Türkmenistan’da oyuncuların bellerine kadar çuvalın içine girerek yaptıkları zıplama veya yürüme yarışı şeklinde oynanan ve adına Haltana Bökmek denilen oyun, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Torba Oyunu, Türkiye’de Çuval Yarışı adıyla oynanıyor.”
 
Değnekli Mendil Oyunu
 
“Türkiye’de Mendil Kapmaca adıyla oynanan oyun Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Değnekli Mendil adıyla oynanmaktadır. Türkiye’deki Mendil Kapmaca oyununda mendili bir veya iki çocuk tutar, diğer çocuklar onların elinden alıp kaçar. İstanbul’da Kap Kaç adıyla oynanan benzer oyunda mendil bir sandalye üzerine konur. Kuzey Kıbrıs’taki Değnekli Mendil Oyununda, mendil iki grubun ortasına dikilen bir değneğin ucuna bağlanır.
 
Bu oyun Türkmenistan’da Yağlık Aldı adıyla oynanıyor. Oyunda mendiller ayrı ayrı iki sopanın ucuna konuyor ve sopaların yanında mendilleri beklemek için birer oyuncu bulunuyor.”

YoRuMSuZ – 3 ay önce
Ebe seçimi nasıl yapılır?
 
“Oyuna başlamadan önce ebe seçimi yapılırken çocuklar çeşitli tekerlemeler söylemektedir. Genelde oyuncular yan yana sıra halinde veya halka şeklinde durur ve bir oyuncu her kelimesi ya da hecesi bir oyuncuya gelecek şekilde tekerlemeyi söyler. Son kelime veya hece hangi oyuncuda bitmişse o oyuncu çıkar ve sayma yeniden başlar.
 
Türkiye’de:
 
Portakalı soydum
Başucuma koydum
Ben bir yalan uydurdum
 
Şeklinde söylenen tekerleme Kuzey Kıbrıs’ta;
 
Portakalı soydum
Başucuma goydum
Ben bir yalancı oldum
 
Şeklinde söyleniyor. Yine ebe seçimi için Türkiye’de söylenen Eveleme Geveleme adlı tekerleme değişik varyantla Türkmenistan’da söyleniyor. Her iki söyleniş şeklini karşılaştırmak açısından aktarıyorum:
 
Türkiye’de:
 
Eveleme develeme
Deve kuşu kovalama
Çengi çember, miskü amber
Sazı, tuzı
Berber kızı
Ne gün geldin
Yazın geldim
Yazılalım
Bir tahtaya dizilelim
Encik, mencik
Sen dur
Sen çık
 
Türkmenistan’da
 
Eveleme develeme
Gargı goyunun ganı bilen
Salgım üzümün sağını bilen
Agam oğlu nere gitti
Duza gitti
Haçen gelcek
Yazın gelecek
Eginin gız
Yola düş
Yorgala (yürü)
Yatıver sen çık
 
Aynı tekerlemenin Özbekistan’daki varyantı;
 
Evelemen duvalaman
Kara koy (koyun) ge yem veremen
Kara koynun kanı bilen
Suçkum uzun sanı bilen
Emmimoğlu kayda ketti
Emmamoğlu tuzga ketti
Emmamoğlu kaçan keler
Emmamoğlu yaz keler
Pullam pus
Kuçin kus
Yolgi tüs
Yumalan yataver
 
Ebe seçimiyle ilgili Azerbaycan’dan bir tekerleme;
 
Tamara Tamara tat kızı
Ermeni saldat kızı
Geline bak geline
Elin koyup beline
Herkes ona söz dese
Gidip erine değer
Eri miner maşina
Sürer dağın başına
Oğlanlar asker gider
Cul gızların başına
 
Kazakistan’dan bir örnek:
 
Birim birim
İkim ikim
Üşüm üşüm
Tortüm tortüm
Besim besim
Altım altım
Ayır baltam
Kırkıldayuk
Kırman tavuk
Togum togum
Toy balasın
Hanı mene
Şu balasın
Ekin kayda
Pazar ketti
Yaz keler
Yaz kelmezse küz keler
Bakakşak tokalşak
Kıyuv kıyum”

Cevabınız






Başa dön tuşu